Co to są pneumokoki?

Co to są pneumokoki?

Pneumokok (łac. Streptococcus pneumoniae) to bakteria, która powoduje groźne dla życia i zdrowia choroby. Pneumokoki pierwszy raz opisał w 1881 r. Ludwik Pasteur. Od tego czasu zbadano ponad 90 typów serologicznych pneumokoków, spośród których 23 odpowiada za około 90% inwazyjnych zakażeń pneumokokowych o ciężkim przebiegu¹. Najważniejsze przyczyny wysokiej zjadliwości tych bakterii to:

• Otoczka polisacharydowa chroniąca je przed reakcją systemu odpornościowego człowieka, poprzez zablokowanie różnych mechanizmów immunologicznych².
• Zdolność przenikania przez nabłonek, na przykład do krwi i innych płynów ustrojowych, skąd mogą atakować różne organy.
• Powszechność występowania – poziom nosicielstwa pneumokoków jest wysoki i waha się od 5-10% u zdrowych dorosłych do 20-60% u zdrowych dzieci³. Bakterie te bytują najczęściej w jamie nosowej i gardle, a do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Objawy chorobowe mogą wystąpić z opóźnieniem, w momencie osłabienia układu odpornościowego. Bezobjawowi nosiciele zagrażają zdrowiu osób ze swojego otoczenia, które mogą zarazić, wywołując u nich chorobę.
  
  

Rodzaje infekcji pneumokokowych

Pneumokoki wywołują infekcje o różnym stopniu zagrożenia, które można podzielić na zakażenia nieinwazyjne i inwazyjne:

• Zakażenia nieinwazyjne są mniej groźne, ale częstsze, i obejmują: ­zapalenie płuc, zapalenie zatok, ­zapalenie ucha środkowego czy zapalenie spojówek. Szacuje się, że pneumokoki są najczęstszą przyczyną bakteryjnego zapalenia płuc u dorosłych².
• Inwazyjne zakażenia pneumokokowe stanowią rzadszą, ale znacznie groźniejszą grupę infekcji. W ich przypadku bakterie z układu oddechowego przedostają się do krwi (tzw. bakteriemia) lub innego płynu ustrojowego. Następnie, infekcja pneumokokowa może rozprzestrzenić się, atakując różne organy i powodując choroby skutkujące poważnymi powikłaniami lub nawet śmiercią, takie jak: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica (sepsa), zapalenie płuc z bakteriemią, zapalenie wsierdzia, zapalenie otrzewnej i inne. Pneumokoki są odpowiedzialne za ok. połowę bakteryjnych zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych u dorosłych⁵, które kończą się śmiercią pacjenta w aż 30% przypadków⁶.
  
  

Czy zakażenia pneumokokowe są groźne?

Infekcje wywoływane przez pneumokoki są obecnie jednym z najważniejszych problemów zdrowia publicznego. Bakterie te powodują groźne dla życia i zdrowia choroby, z powodu których co roku na świecie umiera ok. 1,6 miliona osób⁷. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) umieściła infekcje pneumokokowe, obok malarii, na pierwszym miejscu listy chorób zakaźnych, których zwalczaniu oraz zapobieganiu należy nadać najwyższy priorytet⁴.

Grupy ryzyka

Przebieg chorób pneumokokowych jest cięższy u pacjentów, których układ odpornościowy jest osłabiony, nie w pełni wykształcony lub nie działa poprawnie. Grupy osób szczególnie narażonych na choroby wywołane przez pneumokoki to:

• osoby po 65. roku życia,
• osoby cierpiące na choroby przewlekłe, w tym m.in. schorzenia układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i cukrzycę,
• dzieci do 2. roku życia.

¹ Fedson DS, Musher DM, Pneumococcal Polysaccharide Vaccine. Chapter 22 in: Plotkin S.A., eds. Vaccines 2004: 529-588
² Czajka, Hanna; „Inwazyjne pneumokoki – zapobieganie zakażeniom”, Zakażenia, 3/2007

³ Ewa Duszczyk, Ewa Talarek; Szczepienia przeciw pneumokokom – korzyści dla osób szczepionych i zdrowia publicznego, Zakażenia 6/2007.
⁴ WHO. WER, 2003; 78(14)
⁵ Ewa Duszczyk, Ewa Talarek, Profilaktyka zakażeń pneumokokowych u osób starszych, Zakażenia 4/2008
⁶ Centre for Disease Control and Prevention: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases „The Pink Book” – 7th ed – 2002, p 205-217; CDC Recommendation and Reports . Preventing pneumococcal disease: Recommendation of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR April 4, 1997 /Vol. 46/ No. RR-08.
⁷ Levine i wsp. Lancet, 2006; 367(9526)